O‘quvchilarda ixtirochilik qobiliyatlarini kreativ yondashuv asosida rivojlantirish texnologiyasini takomillashtirish

Yangiboyeva Qunduzoy Shuxratovna
Pedagogika fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD) dissertatsiyasi · Termiz davlat pedagogika instituti · 2026
13.00.02 — Ta’lim va tarbiya nazariyasi va metodikasi (Texnologiya)

Tadqiqot maqsadi

O‘quvchilarda kreativ yondashuv asosida ixtirochilik qobiliyatlarini «Texnologiya» fanini o‘qitish orqali rivojlantirish texnologiyasini takomillashtirish.


Obyekt
O‘quvchilarda ixtirochilik qobiliyatlarini kreativ yondashuv asosida rivojlantirish jarayoni
Predmet
5–9-sinf o‘quvchilarining ixtirochilik qobiliyatlarini rivojlantirishning mazmuni, shakli, metodlari va vositalari
Hududlar
Farg‘ona, Surxondaryo viloyatlari, Qoraqalpog‘iston Respublikasi, Toshkent shahri
Usullar
Pedagogik kuzatuv, qiyosiy tahlil, so‘rovnoma, test, tajriba-sinov, matematik-statistik va kvalimetrik tahlil

Tadqiqot vazifalari

  1. Ixtirochilik qobiliyatini rivojlantirishga ta’sir etuvchi omillarni aniqlashtirish
  2. «Texnologiya» fanini o‘qitishda metodik ta’minotni takomillashtirish
  3. Kreativ yondashuv asosida rivojlantirish modelini takomillashtirish
  4. Rivojlanish darajasini baholash va amaliy tavsiyalar ishlab chiqish

Tadqiqotning ilmiy yangiligi

Didaktik imkoniyatlar

STEAM texnologiyasi, muammoli topshiriqlar, loyihaviy ta’lim va raqamli ta’lim vositalaridan foydalanishning didaktik imkoniyatlari mustaqil va tanqidiy fikrlashni rivojlantirish asosida takomillashtirilgan.

Metodik ta’minot

STEAM + TRIZ + PBL/PjBL integratsiyasi asosida muammoli vaziyatni aniqlash, kreativ yechimlarni ishlab chiqish va loyiha faoliyatini amalga oshirishning uzviy bog‘liqligi asosida takomillashtirilgan.

Integrallashgan model

Kreativ ixtirochilik faoliyatining bosqichlari, pedagogik shart-sharoitlar, innovatsion texnologiyalar va IFI asosidagi diagnostik tizim yagona didaktik mexanizm sifatida takomillashtirilgan.

Baholash mezonlari

G‘oya yangiligi, ijodiy yechimlar xilma-xilligi, amalda qo‘llash imkoniyati uyg‘unligini ta’minlash mantig‘iga ustuvorlik berish asosida aniqlashtirilgan.

Tashkiliy-tuzilmaviy model

Ijtimoiy buyurtma → maqsad → metodologik asoslar → tashkiliy-pedagogik sharoitlar → 7 bosqich → kompetensiyalar → IFI diagnostikasi → yakuniy natija. Monitoring va qayta aloqa butun jarayonni bog‘laydi.

Tashkiliy-tuzilmaviy model
2.2.2-rasm. Ixtirochilik qobiliyatini rivojlantirish modeli
STEAM, TRIZ va PBL integratsiyasi
2.3.1-rasm. STEAM, TRIZ va PBL/PjBL integratsiyasi
Rivojlantirish mexanizmi
2.2.1-rasm. Rivojlantirish mexanizmi

Ta’limning 7 ijodiy tamoyili

Ochiqlik va erkinlikPsixologik xavfsiz muhit: o‘quvchi fikr bildirishdan cho‘chimaydi, xatolari uchun jazolanmaydi.
Individuallashtirish va differensiatsiyaHar bir o‘quvchining qobiliyati va sur’ati hisobga olinadi, topshiriqlar darajalanadi.
Ko‘p variantlilik va alternativlikBir muammoning bir nechta yechimi ko‘rib chiqiladi, tanlov imkoni beriladi.
Yangilik va originallikHar bir bosqich noan’anaviy tashkil etiladi, original yechim alohida rag‘batlantiriladi.
Muammoli ta’lim«Berilgan vaziyat uchun g‘ayrioddiy yechim toping» — mustaqil ijodiy izlanish.
IntegratsiyaYangi g‘oya ko‘pincha turli bilim sohalarining tutashgan joyida tug‘iladi.
HamkorlikGuruh loyihalari, rollar rotatsiyasi, «jamoaviy aql» orqali original g‘oyalar.

Uch bosqichli tajriba

2022–2023

Aniqlovchi-ta’kidlovchi bosqich

Boshlang‘ich diagnostika: noodatiy foydalanish, «Agar…», SCAMPER / savol-generator topshiriqlari. O‘qituvchilar bilan suhbatlar.

2023–2024

Shakllantiruvchi bosqich

Tashkiliy-tuzilmaviy model joriy etildi: kreativ topshiriqlar majmuasi, TRIZ loyihalari, brainstorming, mind-map, SCAMPER. O‘qituvchilar uchun seminar-trening.

2024–2025

Yakunlovchi bosqich

Tajriba va nazorat guruhlari qiyosiy tahlili, Styudent mezoni bo‘yicha statistik tasdiq.

Amaliy tavsiyalar

Maktablarda muntazam «Muammoli topshiriqlar haftaligi»ni o‘tkazish
«Xatolar galereyasi» burchagini tashkil etish — psixologik xavfsizlik va ijodiy jasorat uchun
Texnologik jarayonlarni «soddadan murakkabga» tamoyili asosida tizimlashtirish
Loyihaga asoslangan ta’lim strategiyalaridan muntazam foydalanish